भारत व विश्व की जनजातियाँ

 भारत व विश्व की जनजातियाँ


• भारत की कुल जनसंख्या का 8.6% जनजातियाँ पायी जाती है।


• भारत में सर्वाधिक जनजाति जनसंख्या वाला राज्य मध्य प्रदेश है। इसके बाद क्रमश: महाराष्ट्र, ओड़िशा, राजस्थान, गुजरात व झारखण्ड आदि।


• भारत के पंजाब, हरियाणा, दिल्ली, पुडुचेरी और चण्डीगढ़ राज्यों में जनजातियाँ नहीं पायी जाती हैं। 


• जनजातियों की सर्वाधिक प्रतिशत जनसंख्या वाले राज्य व केन्द्र शासित प्रदेश–


         1. लक्षद्वीप (94.8%)          2. मिजोरम (94.4%)


         3. नागालैण्ड (86.5%)        4. मेघालय (86.1%)


•        2011 की जनगणना के अनुसार भारत में अनुसूचित जनजाति का लिंगानुपात 990 है।


•        2011 की जनगणना के अनुसार भारत में अनुसूचित जानजातियों का साक्षरता 59 प्रतिशत है।


• वर्ष 2011 के अनुसार जनगणना का सबसे बड़ा जनजातीय समूह–


         1. गोंड        


         2. भील


         3. संथाल


राज्य


जनजाति


झारखण्ड


मुण्डा, संथाल, हो, बिरहोर, उरांव, खरिया, कोल।


केरल


मोपला, कडार, मुथुवन, कुरुम्ब।


मध्य प्रदेश


भील, कोल, सहरिया, मिहात।


ओडिशा


जुआंग, बैंगा, जुआंग।


बिहार


बैंगा, बंजारा, मुण्डा, भुइया, खोंड।


छत्तीसगढ़


गोंड, बैगा, अबूझमारिया, कोरबा, बिरहोर (जंगल का आदमी)।


उत्तर प्रदेश


थारू, गौड़ (भारत की सबसे बड़ी जनजाति), राजी, शोर्का, खरगार।


कर्नाटक


पिक्की, येरबा, इरूगा, गौडालू, कोरमा।


महाराष्ट्र


वर्ली, कोली, अगरिया, असुरा।


मणिपुर


कुकी, मैइती, अंगामी।  


मेघालय


गारो, खांसी, जयंतिया, मिकी, निन्जा।


त्रिपुरा


लुसाई, रियांग, चकमा।


मिजोरम


लुसाई।


असम


अहोम, बोडो।


हिमाचल प्रदेश


गद्दी, लाम्बा, पंगवाला।


सिक्किम


भूटिया, लेप्चा।


पश्चिम बंगाल


भूमिज, लोधा, मुंडा, संथाल।  


राजस्थान


मीणा, कालबेलिया, गरासिया, भील, सहरिया, कथौड़ी, सांसी।


उत्तराखण्ड


थारू, भोटिया, जौनसारी।


तमिलनाडु


टोडा।


जम्मू कश्मीर


गुज्जर, बक्करवाल।


अरूणाचल प्रदेश


डफला, मिरी, अबोर, मिश्मी, नईशी।

Comments